Article

De Haagse Markt is een voorbeeld voor de superdiverse samenleving

Veel Nederlanders zijn gek van Duitse kerstmarkten, maar zijn nog terughoudend wanneer het over de Haagse Markt gaat. Waar komt die terughoudende houding vandaan?

Mariska van Schijndel

Published date

29/06/2017 - 19:17

Courses

unspecified

Copyright

This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License.

Read time

8 minutes

Beeldvorming Schilderswijk en Transvaal
'Het Marokkanenprobleem'
Doordat de opgedrongen ideeën ervaren worden als de waarheid, is het lastig om ze te doorbreken
Het succes van de Haagse Markt
Het bezoeken van de markt kan ons kritisch laten nadenken en ons laten inzien dat de opgedrongen heersende denkbeelden en stereotypen niet de waarheid zijn
Referenties

Twee jaar geleden besloot ik, als studente wonend in Den Haag, om mijn boodschappen te doen op de Haagse Markt. Toen ik dit vertelde aan een mede-student International Studies, antwoordde hij: ''Jij bent moedig, als blank meisje alleen op de Haagse Markt.'' Zelf deed hij altijd 'veilig' zijn boodschappen bij de Albert Heijn.

Veel Nederlanders zijn gek van Duitse kerstmarkten, maar veel zijn nog terughoudend wanneer het over de Haagse Markt gaat. ''Kijk wel uit hè, want je weet maar nooit,'' is een advies dat ik meerdere malen mee heb gekregen. Desondanks de prijzen in de supermarkten blijven stijgen, zijn de vele Haagse supermarkten nog altijd goed gevuld. Terwijl dezelfde producten (en vele andere die niet in de supermarkt te vinden zijn) een stukje verderop voor een prikkie in marktkramen klaar liggen. Doordat er relatief weinig blanke Nederlanders te zien zijn op de Haagse Markt in vergelijking met de rest van Den Haag, ontstond er de grap dat ik de 'buitenlander van de Haagse Markt' ben. Vreemd eigenlijk, want zo ervaar ik het niet. Waar komt die terughoudende houding dan vandaan?

Back to top

Beeldvorming Schilderswijk en Transvaal

Met drie looppaden van ruim 800 meter lang is De Haagse Markt de grootste onoverdekte warenmarkt van Nederland en behoort het tot één van de grootste markten van Europa. Het ligt op de grens van de wijken Transvaal en Schilderswijk. Deze wijken, met name de Schilderswijk, zijn over het algemeen niet geliefd. Nieuwsberichten over steeds terugkerende rellen, armoede en radicalisering in de Schilderswijk voeren de boventoon. Om het imago op te poetsen bezocht koning Willem-Alexander de Schilderswijk en de Haagse Markt in maart 2016. Daarnaast organiseren enkele buurtbewoners wandelingen door de wijk om de positieve kanten van de Schilderswijk te laten zien. Desondanks steekt de slechte reputatie er nog altijd met kop en schouders boven uit. Het probleem ligt dan ook niet enkel bij de negatieve beeldvorming van de wijk, maar indirect bij de negatieve beeldvorming van Marokkanen, Turken en Moslims. Marokkanen en Turken vormen de twee grootste bevolkingsgroepen van de wijken Transvaal en Schilderswijk. Dan is de uitspraak ''als Marokkaan in de Schilderswijk sta je met 2-0 achter'' zo gek nog niet.

Back to top

'Het Marokkanenprobleem'

In de Nederlandse media wordt er veel aandacht besteed aan het zogenaamde 'Marokkanenprobleem' (Bettink, 2013, p. 11). Negatieve berichtgeving over Marokkanen is niets nieuws onder de zon. Hetzelfde geldt dus voor de Haagse wijken die beschouwd worden als Marokkaanse buurten. In het Marokkanendiscourse, waarin Marokkanen automatisch over één kam geschoren worden, is 'Marokkaan' bij definitie niet goed. Het verwijzen naar rapper Ali B. als 'knuffelmarokkaan' door de media is hier een voorbeeld van. Het geeft aan dat een Marokkaan normaal gesproken niet 'knuffelbaar' is. Nog nooit hebben we van zoiets gehoord als een 'knuffel-Nederlander'.

Niet alleen in de media, maar ook in politieke discours worden Marokkanen vaak als 'probleemgroep' beschouwd. Het 'Marokkanendebat' in de Tweede Kamer in 2013 en Wilders' 'meer of minder Marokkanen'-uitspraak bevestigen dit. De groei van de PVV - Wilders' partij die Marokkanen en Moslims demoniseert - laat zien dat stemmers beïnvloed zijn door de negatieve beeldvorming in de politiek.

Doordat Turken en Marokkanen vaak simpelweg als Moslims beschouwd worden, wordt het onderscheid tussen Turken en Marokkanen ook niet gemaakt

Ook in het maatschappelijke discours worden Marokkanen vaak slecht afgebeeld. In populaire literatuur zijn er veel boeken geschreven die het 'Marokkanenprobleem' bevestigen (Bettink, 2013, p. 11), zoals het boek 'Marokkanendrama' (2007) van onderzoeksjournaliste Jurgens.

Daarnaast is het discours zichtbaar in het dagelijkse leven. Stereotyperende 'grappen' en uitspraken over Marokkanen zijn genormaliseerd en hoor ik nog al te vaak in eigen omgeving. Stereotyperingen zijn het gevolg van wij-zij-denken, ook wel het proces 'othering'. In dit proces worden groepen mensen gepositioneerd als 'de anderen' en omschreven en behandeld als gescheiden, afstandelijk en ontbonden van de eigen groep. Hierbij worden negatieve kenmerken vaak toegekend aan 'de ander' en postieve kenmerken aan de eigen groep (Bettink, 2013, p. 14).

Dezelfde soort opmerkingen en 'grappen' worden gemaakt over Moslims, aangezien het verschil tussen ethniciteit en religie irrelevant begint te worden (Turner, 2011, p. 103). Hierdoor wordt het onderscheid tussen een Marokkaan of Turk en een Moslim vaak niet gemaakt. Dit zorgt ervoor dat Moslims vaak indirect onderdeel zijn van het 'Marokkanenprobleem' en vice versa. Negatieve beeldvorming van de Islam straalt dan weer af op Marokkanen. Doordat Turken en Marokkanen vaak simpelweg als Moslims beschouwd worden, wordt het onderscheid tussen Turken en Marokkanen ook niet gemaakt. Op deze manier beledigt Wilders alle Moslims en Turken wanneer hij het over Marokkanen heeft.

Het idee dat de Schilderswijk en Transvaal enkel Turkse of Marokkaanse buurten zijn klopt echter niet. In totaal is 28 procent Turks en 20 procent Marokkaans. 18 procent is Surinaams. Verder wonen er Antillianen, Oost-Europezen, Indonesiërs, autochtonen en overige (niet-)Westerse allochtonen. Het is dus geen Marokkaanse of Turkse buurt, maar een superdiverse buurt.

Back to top
Doordat de opgedrongen ideeën ervaren worden als de waarheid, is het lastig om ze te doorbreken

Er zit dus meer achter de opmerkingen die ik gehad heb van mensen in mijn omgeving dan je in eerste instantie zou denken. Het laat zien dat mensen meer besef moeten krijgen van het Marokkanendiscours en het discourse over Moslims dan van het 'Marokkanenprobleem'. Het ‘Marokkanenprobleem’ is grotendeels het gevolg van deze discourses. De negatieve beeldvorming is een historisch gegroeid en politiek-ideologisch fenomeen (Maly, 2009, p. 7). Dit betekent dat beeldvorming niet gaat over het denkbeeld van louter één individu - zoals dat van mijn oud mede-student - maar over wijdverspreide en collectieve ideeën die worden doorgeven via media, politiek, onderwijs, opvoeding, gesprekken op straat, etc. (Maly, 2009, p. 9). Deze elementen hebben de macht om negatief gedachtegoed over Marokkanen, Turken en Moslims over te brengen als de norm of de werkelijkheid. Voornamelijk de media spelen hier een grote rol in, aangezien die niet alleen invloed hebben op de 'gewone' nieuwsconsument, maar ook op politiek en beleid (Maly, 2009, p. 10). De discourses doen op deze manier mee aan het creeëren van sociaaleconomische en politieke ongelijkheid.

Back to top

Het succes van de Haagse Markt

Doordat de opgedrongen ideeën ervaren worden als de waarheid, is het lastig om ze te doorbreken. Een stap in de goede richting is het bezoeken van de Haagse Markt, in plaats van het te vermijden of zelfs te vrezen. Deze markt is een goed voorbeeld voor de superdiverse samenleving. De markt wordt lopend gehouden en bezocht door mensen van verschillende culturen, nationaliteiten, religies, etc. Er zijn passievolle marktlui, vriendelijke mensen en er heerst een relaxte sfeer; ja, allemaal op de grens van de beruchte wijken waar relatief veel Marokkanen, Turken en Moslims wonen.

Het bezoeken van de Haagse Markt kan je laten inzien dat vooroordelen die je dagelijks in de media of op straat hoort niet de waarheid zijn. Door groepen mensen te vermijden ontstaat er een gebrek aan contact. Gebrek aan contact zorgt ervoor dat iemands kennis over multiculturaliteit en superdiversiteit beperkt is en grotendeels komt uit de media. Hierdoor heeft de concrete negatieve beeldvorming meer impact. Contact met andere bevolkingsgroepen kan leiden tot meer begrip, acceptatie en een wederzijdse positieve beeldvorming (Bettink, 2013, p. 15). Echter kan contact begrepen worden vanuit het dominante discours en zo het discours over Marokkanen, Turken en Moslims bevestigen. Een voorwaarde is dus dat je werk moet stoppen in het begrijpen van deze discourses.

Back to top
Het bezoeken van de markt kan ons kritisch laten nadenken en ons laten inzien dat de opgedrongen heersende denkbeelden en stereotypen niet de waarheid zijn

Contact tussen mensen met verschillende achtergronden is er genoeg op de Haagse Markt. Er worden meer praatjes gemaakt dan in welke supermarkt dan ook. Hierdoor word je al na enkele bezoeken herkend door de kooplui en vragen velen hoe het met je gaat. Een jonge visboer vertelde mij eens hoe veel kiespijn hij had maar de hele dag geen medicijnen kon slikken omdat het de Ramadan was. Het was een snikhete dag maar het gebrek aan water en de pijn konden niet zijn glimlach van zijn gezicht krijgen. Daar kan je alleen maar respect voor hebben.

Het vervagen van het wij-zij-denken en de vooroordelen zorgen ervoor dat ik me niet 'de buitenlander van de Haagse Markt' voel. Het bezoeken van de markt geeft mij een positief beeld van Marokkanen, Turken, Moslims; een beeld dat we niet zomaar in de media zien. Ik ervaar de markt als een soort succesvolle superdiverse samenleving op kleine schaal. In zo'n samenleving zijn we allemaal een minderheid en hebben we gelijke rechten. De Haagse Markt is dus niet alleen goed voor de portemonnee, maar kan ook een vorm van zelfverrijking betekenen voor alle bezoekers. Het kan ons kritisch laten nadenken en ons laten inzien dat de opgedrongen heersende denkbeelden en stereotypen niet de waarheid zijn.

Stereotypen staan dus los van concrete situaties waarin mensen hun gedrag organiseren. Dit betekent dat stereotypen niet over specifieke situaties gaan, maar enkel eigenschappen veralgemenen. De Haagse markt laat zien dat er in een wereld van conflicten en ongelijkheden tussen verschillende groepen plekken zijn waar sociaal gedrag anders verloopt. Op deze manier werkt de markt als een soort medicijn tegen stereotypen.

Echter is het erg lastig om de wijdverspreide negatieve beeldvorming van Marokkanen, Turken en Moslims te doorbreken. Het Marokkanendiscourse en het discourse over Moslims kunnen niet zomaar verholpen worden met een bezoek aan de markt. Het vergt veel tijd en moeite om deze discourses te begrijpen om ze vervolgens de deur te wijzen. Het lijkt erop dat de media hiertoe (nog) niet tot in staat zijn. Nu ligt de taak bij de bevolking zelf.

Back to top